अमृत महोत्सव का शुभारंभ (संबंधित चित्र)

कोटा शहर के डडवाडा क्षेत्र में स्थित महाराष्ट्रीय समाज भवन में अमृत महोत्सव का शुभारंभ नव संवत्सर पर किया जा रहा है. समाज में उपलब्ध जानकारी के अनुसार कोटा नगर में मराठी भाषी बंधुओं द्वारा श्री गणेशोत्सव मनाने का प्रारंभ सन् 1933 से हुआ. उन दिनो मराठी भाषियों की संख्या बहुत कम थी. अत: उत्सव छोटे स्तर पर ही मनाया जाता था. समाज का अपना कोई भवन भी नही था. उपल्बधता के अनुसार किसी के घर पर श्री गणेश की स्थापना होती थी. कालांतर में कोटा मे रेल मंडल कि स्थापना होने से मराठी भाषिकों की संख्या बढी तथा संस्था का पंजीकरण “ महाराष्ट्रीय समाज ” के नाम से हुआ. इसके बाद संस्था ने भवन के लिए प्रयास शुरु किए . कोटा शहर के डडवाडा क्षेत्र में भूखंड खरीद कर भवन निर्माण प्रारंभ हुआ जो विभिन्न चरणों मे पूर्ण हुआ. आज महाराष्ट्रीय समाज भवन में कार्यालय, दस कमरे, विशाल सभागार तथा रंगमंच है.



वर्ष 2007 में मनाए जाने वाला गणेशोत्सव संस्था का 75 वां गणेशोत्सव होगा. इस अमृत महोत्सव का शुभारंभ नव संवत्सर से प्रारंभ हो कर छत्रपति शिवाजी जयंती 2008 में समापन होगा. इस महोत्सव को महाराष्ट्रीय समाज, डडवाडा कोटा, नूतन महाराष्ट्र समाज सेवा समिति, कोटा शहर, मराठा मंडळ, पुलिस लाइन्स, कोटा तथा श्री गणेश पूजा समिति, रावतभाटा संस्थाएं सामुहिक रूप में मना रहीं हैं.

अमृत महोत्सव के अन्तर्गत वर्ष भर शहर के विभिन्न क्षेत्रों उत्सव आयोजित होंगे. उत्सवों में प्रमुखता से नव संवत्सर (गुढी पाडवा), महाराष्ट्र दिवस, राजस्थान दिवस, श्री गणेशोत्सव, दीपावली स्नेह मिलन, मकर संक्रांति एवम छत्रपति शिवाजी जयंती सामुहिक रूप से मनाए जाएंगे. महोत्सव के दौरान विभिन्न अवसरों पर छोटे बच्चों के लिए, यवा वर्ग के लिए तथा महिलाओं के लिए प्रतियोगिताएं आयोजित की जाएंगी. विभिन्न परीक्षाओं में विशिष्ठ स्थान प्राप्त करने वाले विद्यार्थियों को पुरुस्कृत किया जाएगा. समाज के वयोवृध्द व्यक्तियों को सम्मानित किया जाएगा. कला एवम् क्रीडा क्षेत्र में उल्लेखित उपलब्धियों हेतु बच्चों एवम युवाओं को पुरस्कृत कर प्रोत्साहित किया जाएगा.

श्री गणेशोत्सव के इस अमृत महोत्सव का प्रमुख उद्देश्य कोटा तथा कोटा नगर के समीपस्थ क्षेत्रो (कोटा जं., कोटा शहर, रावतभाटा, बूंदी, बारां तथा झालावाड) के मराठी भाषिकों को, उनकी अपनी संस्थाओं को अस्तित्व में रखते हुए , एक मंच पर लाना तथा एक दूसरे की सहायता करते रहने का मूल मंत्र देना है।

संपूर्ण देशात शिक्षानगरी म्हणून प्रसिध्द कोटा शहर हे राजस्थानच्या दक्षिण पूर्वी भागात चम्बल नदीच्या काठी वसलेले आहे. पाणी आणि वीजेची कमतरता नसल्या मुळे येथे मोठ-मोठे उद्योग स्थापित झाले त्यामुळे हे शहर उद्योग नगरी म्हणून ही ओळखले जाते. उपलब्ध माहिती प्रमाणे समाजा तर्फे सार्वजनिक गणेशोत्सव साजरा करण्याची परंपरा सन् १९३३ पासून झाली. कोटा शहरात मराठी भाषिकांनी सन् १९४५ साली महाराष्ट्रीय समाजाची स्थापना केली. प्रारंभी समाजाची गतिविधि फक्त गणेशोत्सव साजरा करण्या पर्यंतच मर्यादित होती कारण त्या काळी मराठी भाषिकांची संख्या फारच कमी होती. सन् १९५६ साली कोटा शहरात रेल्वे डिव्हिजन स्थापित झाले व बरेच महाराष्ट्रीय कुटुम्ब येथे स्थानान्तरित होऊन आले आणि त्या मुळे मराठी भाषिकांची संख्याही वाढली. समाजाचे कार्यही विस्तारित झाले. वेळोवेळी साजरे होणाऱ्या समारंभांसाठी समाजाला स्वत:चे असण्याची गरजही भासू लागली. सन् १९६७-६८ साली संस्थेचे नोन्दणीकरण “ महाराष्ट्रीय समाज, कोटा ”(रजिस्ट्रेशन क्र.२१) होऊन संस्थेला स्थायित्व प्राप्त झाले. सन् १९६८ साली सर्वांच्या सहकार्याने संस्थेने डडवाडा क्षेत्रात ७० गुणा ६० चौरस फुटाचा भूखंड (प्लॉट) विकत घेतला. त्या नंतर सर्वांच्या सहयोगाने दोन खोल्या आणि अस्थायी रंगमंच तयार झाले. कालांतरात भवनाच्या भूखंडा भोवती भिंती उभारण्यात आल्या व तसेच अस्थायी फर्श ही तयार झाले. संपूर्ण जागा वरून उघडी असल्या मुळे बऱ्याच समारंभात पाऊस पाण्याचा त्रासही सोसावा लागला. नंतरच्या दहा ते बारा वर्षाचा काळ युवा वर्गाच्या अभावी समाजाच्या वास्तु निर्माणाच्या द्ृष्टिने मंदावला पण त्या काळच्या समर्पित कार्यकर्त्यांनी समाजात साजरे होण्याऱ्या कार्यक्रमांमध्ये कधीच खंड पडू दिला नाही. १९९५ साली युवा कार्यकारिणीच्या उत्साहाने व सर्वांच्या सहकार्याने समाज भवन आर.सी.सी. ने आच्छादित करण्यात आले व वास्तुला नवीन स्वरूप प्राप्त झाले. आवश्यकतेनुसार जुने भाग मोडून नवीनीकरण करण्यात आले. वर्तमान परिस्थितीत समाज भवनांत एक मोठे सभागृह, सुसज्जित “ छत्रपति शिवाजी रंगमंच ”, सोबत दोन ग्रीनरुम्स, व्यवस्थित कार्यालय, स्वयंपाकघर, ९ खोल्या आणि मध्यम आकाराचा एक हॉल आहे. तसेच भवन परिसरात श्री गणेश मंदिर आहे. मंदिरात रोज सकाळ-संध्याकाळ परंपरे प्रमाणे विधिवत पूजा होत असून दोन्ही चतुर्थींना अभिषेक होतो. श्री गणेश मंदिराची व्यवस्था पाहण्यासाठी वेगळी समिति नेमण्यात आली आहे. सन् २००६ साली वास्तुतील सभागृहाचे जुने दगडी फर्श काढून नवीन फर्श कोटा स्टोनचे बसविण्यात आले आहे व त्या मुळे सभागृहाला विशेष स्वरूप प्राप्त झाले आहे.

संस्था महाराष्ट्रीय भाषा व संस्कृतीला जोपासण्याच्या कार्या सह स्थानीय लोकांशी व तसेच राजस्थानच्या संस्कृतीला अनुसरून कार्य करीत आहे. समाजा तर्फे दर वर्षी मकर संक्रांति, गुढी पाडवा, शिवाजी जयंति, महाराष्ट्र दिन, राजस्थान दिवस, गणेसोत्सव, दसरा,कोजागरि पौर्णिमा, दीपावली मिलन समारंभ इत्यादि कार्यक्रम आयोजित करण्यात येतात. तसेच नव संवत्सर आणि दिवाळी प्रसंगी सर्व संस्थांना व सभासदांना शुभेच्छा कार्ड पाठविण्यात येतात. दर वर्षी संस्थे कडून नवीन वर्षाची दिन दर्शिका भेट स्वरूप देण्यात येते. बाळ गोपाळ व युवा वर्गात समाजा प्रति आकर्षण असावे यास्तव वेळोवेळी त्यांच्या उत्साह वर्धनासाठी निरनिराळ्या स्पर्धा आयोजित करण्यात येतात. समाजात एक लहानसे वाचनालय असून नियतकालिकेही उपलब्ध असतात. संस्थेचे विस्तारित कार्य असल्या मुळे सहयोगासाठी वनिता समाज, हौशी मित्र मंडळ, श्री विद्या मंदिर, मयुरेश सोसायटी आणि श्री गणेश मंदिर समितिचे सहकार्य सतत मिळत असतं. कुठल्याही राष्ट्रीय विपदे प्रसंगी मदती साठी संस्था नेहमीच तत्पर असते. गुजरात आणि लातूर धरणीकंपात प्रभावित झालेल्यांना व तसेच कारगिल युध्दच्या वेळी संस्थे तर्फे यथाशक्ति आर्थिक मदत पाठविण्यात आली. संस्था मध्यवर्ती संघटना बृहन्महाराष्ट्र मंडळाची दीर्घकालिक सदस्य आहे. बृहन्महाराष्ट्र मंडळा तर्फे राबविण्यात येणाऱ्या निरनिराळ्या योजनां मध्ये महाराष्ट्र समाजाचा सहभाग असतो. महाराष्ट्रीय समाजाच्या वास्तुचा उपयोग सभासदांच्या व्यतिरिक्त डडवाडा क्षेत्रातील लोकांनाही होत आहे. समारंभासाठी समाजाचे सभागृह माफक दरात उपलब्ध आहे. तसेच प्रवासियांच्या अल्प आवासासाठी खोल्याही उपलब्ध आहेत. संस्थेला देशातील बऱ्याच महान व्यक्तिमत्वांचा सत्कार करण्याची सुवर्ण संधिही लाभलेली आहे. यात प्रामुख्याने वसंत दादा पाटील, मोहन लाल सुखाडिया, यशवंत राव चव्हाण, प्रताप सिंह राणे, माधव राव सिंधिया व पंडित कृष्ण मोहन भट्ट इत्यादि आहेत.

महाराष्ट्रीय समाज आपल्या सहयोगी संस्थेना बरोबर घेऊन आपले सामाजिक दायित्व पूर्ण करीत आहे व समाज भवनांत पुढेही होणाऱ्या निर्माण कार्यासाठी संकल्पबध्द आहे. समाज फक्त चार भिंतीचा वास्तू नसून सर्व कुटुम्बाच्या एकत्र होण्याचे संधिस्थल आहे. समाजा तर्फे वेळोवेळी आयोजित होणाऱ्या कार्यक्रमांत सर्वांने जातीने उपस्थित रहावे म्हणजे सर्वांच्या अनवरत भेटी होत राहतील व सामाजिक सामंजस्य वृध्दिंगत होईल. सुव्यवस्थित आणि संगठित समाज देशाच्या स्थायित्वाचा प्रमुख आधार असतो. श्री गणरायाच्या कृपेने व पूर्वपिढीच्या आशीर्वादाने आज आपल्या मंडळाचे स्वत:चे वास्तू आहे. पूर्वपिढीतील सक्रिय कार्यकर्त्यांच्या आदर्शाला अनुसरून आपण स्थानीय संस्कृतिशी समरस होऊन आपल्या मायबोलीचे व संस्कृतिचे संरक्षण व संवर्धन करण्यास समर्थ होऊ हा दृढ विश्वास आहे. आमच्या ह्या विश्वासाला आपण सर्वांच्या सहकार्याचा आधार सतत लाभत राहील ही अपेक्षा।

Maharashtriya Samaj was established by the local maharashtrian residents of the city on the holy bank of chambal in the year 1945.In the beginning the activities were limited to celebration of sarvajanik Ganesh festival as per norms laid by Lokmanya Bal Gangadhar Tilak. This is being celebrated with great enthusiasm since 1933.
The motto of the Samaj is to unite Maharashtrian people to help among themselves, to keep their interest safe and develop community interest on social basis, to mix with the local residents and to strengthen national unity by doing so. Samaj is doing its best to achieve these goals.

In the year1956, on the formation of western railway Kota division HQ at Kota, most of Maharashtrians got transferred here from various parts of Maharashtra and the number of Maharashtrian families increased accordingly. With the expansion in the social work of the Samaj, need of a building was felt. Executive committee decided to purchase a plot and got a plot measuring 70’x 60’in the station area of the town in the year 1968. All the Marathi speaking people along with the other local people helped with kind hearted financial assistance. Construction of building started later on and went on stage by stage. At present the Samaj has its own huge building. It consists an auditorium measuring 55’x45’ with a stage and two green rooms for the purpose of cultural activities and other programmes. Besides this there are 8 medium size rooms, a hall (30’x20’) and a Ganesh Temple. Samaj building is being used by the people of all the sects of the local area for different religious and cultural activities.

Samaj celebrates different maharashtrian as well as other local festivals. These include, Makar Sankrnati, Shivaji Jayanti, Maharashtra Din, Rajasthan Day, Ganesh Utsav, Kojagari, Durga Ashtami, Deepawali, Dussehera and other National Days. The main aim to celebrate these festivals is to unite all to make the country strong. Samaj also organises different competitions for youth that help them in all-round development. Samaj has its own library having various books of Marathi and Hindi along with the newspapers.

Samaj has its allied co-ordinating organisations that help in various social activities. These include Vanita Samaj, Haushi Mitra Mandal, Shri Vidya Mandir and Mayuresh Society. The women wing is Vanita Samaj that has its own independent working committee. Haushi Mitra Mandal comprises of youth involved in different social works and also helps Samaj in various ways. Shri Vidya Mnadir Shiksha Samiti is running a primary school in the Samaj building. It has around 150 students in different classes. The school is benefiting all the sects of the locality. A hard working team of devoted teachers are well managing the institution. The school is recognised by the education department of Rajasthan. Most of the students are from financially backward families. Mayuresh Society is working to inculcate habit of small savings. At present it consist of 140 members enjoying different benefits along with the savings. Ganesh Mandir Samiti is looking after the management of Mandir. It makes all the necessary arrangements for the bi-monthly Abhishek of Lord Ganesh. Recently, the Samiti has renovated the temple with marble work. The regular Puja is being performed by Pandit with Vedic norms.

Samaj has always come forward to help generously at the time of any National calamity. Samaj along with its allied co-ordinating organisations and local people, helped in cash and kind during Latur and Gujrat earthquake relief works. Samaj building is being used for all sorts of social purposes by govt. agencies. It has become a permanent centre for Pulse Polio booth. Every year, in this govt. sponsored programme, local people along with the people of nearby places, take benefit of it. The use of building is open for the people from all the sects of the society.
Many honourable personalities have visited Samaj building. These include Late Yashwant Rao Chvhan (former home minister), late. Vasant Dada Patil (Governer of Rajasthan), late Mohan Lal Sukhadia( former C.M. of Rajasthan), Sh. Pratap Singh Rane( former C.M., Goa), well- known Sitar player Pandit Krishna Mohan Bhatt and many others. All these appreciated the working of Samaj and recorded great words for it.

As per the latest census, Kota has maximum Maharashtrian people in the State and as such the need for a fully constructed building is being felt. Besides its regular social works, Samaj has the responsibility of completing the partially constructed part of the building. The present working committee is trying its best to complete the job. People from all the communities are also coming forward for all sorts of help.

Our aim is to make the society strong in all respects and we are determined for it. We welcome the suggestions and other sort of help for the betterment of Maharashtriya Samaj.