प्रसिध्द मनोविचारक एडलरच्या मान्यतेनुसार व्यक्ति समाजात आपली ओळख पटवून देण्यासाठी दोन दृष्ट्या प्रयत्न करतो. एक सकारात्मक आणि दुसरा नकारात्मक. सकारात्मक दृष्ट्या विचार करणारा व्यक्ति आपल्या सामाजिक प्रतिष्ठेला वृध्दिंगत करण्यासाठी स्वत:च्या व्यक्तित्वाला आकर्षक करण्याचा प्रयत्न करतात. समाजातील बहुसंख्य लोकांशी संपर्क ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. लोककल्याणाच्या कार्यात स्वत:ला गुंतवून ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. असे व्यक्ति आपल्या बुध्दि व परिश्रमाने असे रचनात्मक कार्य करतात ज्या मुळे त्यांची लोकप्रियता वृध्दिंगत होऊ शके. या विपरीत नकारात्मक विचारधारेचे व्यक्ति लोकप्रिय होऊ इच्छितात पण त्यासाठी कुठल्याही रचनात्मक कार्यात सहभाग करत नाही. असे व्यक्ति आपल्या संपन्नते मुळे किंव्हा ते ज्या पदावर काम करतात त्यामुळे लोकांनी त्यांचा जवळ स्वत: यावे अशी अपेक्षा ठेवतात. असे व्यक्ति अहंभावी असतात. अश्या व्यक्तिंना जेव्हां यथोचित सन्मान, लोकप्रियता मिळत नाहीं तेव्हां ते कुंठाग्रस्त होतात. अतिगर्वामुळे त्यांची इतरांशी संवादहीनता वाढते व ते हळू हळू एकाकी होतात.
पुढाकर न घेणे ही एक विकृत प्रवृति सध्या समाजात वाढत आहे. आज प्रत्येक जण ह्याच विचारात असतो कि मीच पुढाकार कां घ्यावा ? गरजू स्वत: माझ्या कडे येईल. समारंभात लोकं नटून थटून वावरत असतात पण एकामेकाशी न बोलता निघून जातात किंव्हा जे चार चौघे गप्पा करीत असतात ते सुद्धा स्वार्थापरी, असं आढळतं.
सहज आणि निस्वार्थ भावने खुशाली विचारण्या चा काळ संपत आहे. समाजात संवादहीनतेची एक साथच आली आहे. संवादासाठी स्वयंस्फूर्तिने पुढाकार न घेण्याच्या सर्वात मोठे कारण व्यक्तिवादी प्रभावाची तीव्रता आहे. आज मध्यम आणि उच्च वर्गातील बहुसंख्य लोक सुविधा संपन्न आहेत. अभाव व्यक्तिंना जवळ आणतो सुविधा आणि संपन्नते मुळे ते दूर जातात. त्यांची ही समज असते की त्यांना कुणाचीही आवश्यकता भासणार नाही. त्यांना हा गैरसमज असल्यामुळे समाजात संवादहीनता वाढत आहे. प्रकृतिने मानवाला वाक्-शक्ति दिली आहे ती सप्रयोजन आहे. वाक्-शक्ति आत्म उत्थान आणि परोपकाराचे एक सशक्त माध्यम आहे. गळ्याच्या केन्सरने पीडित स्वामी रामकृष्ण परमहंसाना डाक्टरने न बोलण्याचा सल्ला दिला तेव्हां ते म्हणाले – माझा जवळ वाणी हाच एक माध्यम उरला आहे ज्यामुळे मी लोकांना जोडू शकेन. तात्पर्य हे की आम्हालाच ठरवायचे आहे की समाजात कुठल्याही प्रकारे संवादहीनता नसावी।
- संकलित
लेबल: marathi article